Kto walczył w Powstaniu Warszawskim w 1944 roku i kim były jego bohaterowie?
rozmowa z Agnieszką Cubała
w ramach cyklu spotkań
"Powstanie Warszawskie 1944. W poszukiwaniu wieloperspektywiczności"
Mathilde-Jakob-Platz 1, 10551 Berlin
Czas: 27 września, godz. 19:00
Rozmowa odbędzie się w języku polskim i będzie tłumaczona symultanicznie na język niemiecki.
Prosimy o rejestrację: jakub.sawicki@cbh.pan.pl
Na ile możliwe jest jednoznaczne rozróżnienie walczących w postaniu żołnierek i żołnierzy od ludności cywilnej? Jaką rolę odegrała ludność cywilna w powstaniu? Jak doszło do tego, że – choć liczba zabitych w powstaniu cywilnych mieszkanek i mieszkańców miasta dziesięciokrotnie przewyższa liczbę żołnierzy, którzy stracili w nim życie – zagadnieniu losów tych pierwszych poświęcono do tej pory tak niewiele uwagi? Te i inne kwestie poruszymy w rozmowie z Agnieszką Cubałą, autorką wydanej w tym roku książki Zwyczajni ʼ44. Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim. Wydarzenie to będzie godnym zwieńczeniem cyklu spotkań autorskich pod tytułem „Powstanie Warszawskie 1944. W poszukiwaniu wieloperspektywiczności”, które rozpoczęliśmy omówieniem pierwszej obszernej monografii życia ludności cywilnej w okresie Powstania Warszawskiego pióra Joanny Hanson.
W Zwyczajni ʼ44. Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim długoletnia badaczka historii zrywu ilustruje różne losy jednostek i rozmaite przyjęte przez nie strategie przetrwania na przykładzie 25 wybranych biografii. Wśród prezentowanych postaci jest Tomek, który – ukryty w szafie – słyszy, jak bestialsko mordowani są jego rodzice, ale także liczni pisarze, jak Anna Świrszczyńska, zwana „poetką Powstania” czy późniejszy laureat Nagrody Nobla Czesław Miłosz, a także „James Dean polskiej literatury” Marek Hłasko, którego ocena otaczającej rzeczywistości nacechowana jest traumą wywołaną przez dramatyczne wydarzenia z okresu powstania, które stały się jego udziałem, gdy był jeszcze dzieckiem. Wśród tego nietypowego zestawienia życiorysów znalazły się także losy aktorek, artystów i naukowców, m. in. słynnego filozofa i historyka sztuki Władysława Tatarkiewicza. Środowisko sportowców reprezentuje zaś m. in. lekkoatletka Jadwiga Wajsówna, zdobywczyni srebrnego medalu na Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie w 1936 r.
„Wszystkich ich nazwałam Zwyczajnymi ‘44, by podkreślić, że wobec dramatu stolicy w 1944 r. byli równi – właśnie jako cywile” – tak uzasadnia Autorka tytuł swojej książki. Agnieszka Cubała nie usystematyzowała przy tym rozdziałów publikacji, za wyznacznik przyjmując wykonywany zawód czy też wiek danych przedstawicieli ludności cywilnej, ale posłużyła się kryterium postaw i strategii poszczególnych warszawianek i warszawiaków wobec niewyobrażalnie dramatycznych wydarzeń w ciągu owych 63 dni 1944 r. Metoda ta przydaje temu przystępnemu i skojarzonemu na zasadzie podobieństw zestawieniu uniwersalizmu i analitycznej głębi, dzięki czemu doświadczenia Polek i Polaków sprzed 80 lat można porównać z przeżyciami ludności czasów aktualnych konfliktów zbrojnych.
Agnieszka Cubała studiowała w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Zalążkiem jej badań nad dziejami Powstania Warszawskiego była jej praca magisterska wydana jako książka Ku wolności… Międzynarodowe, polityczne i psychologiczno-socjologiczne aspekty Powstania Warszawskiego. Tą obszerną rozprawą zainicjowała Agnieszka Cubała tematykę badawczą, której jest wierna do dziś. Po niej ukazało się ponad dziesięć kolejnych publikacji, podejmujących tematykę 63 dni powstania, wśród nich takie bestsellery, jak Miłość ʼ44, Kobiety ʼ44, Artyści ʼ44, Warszawskie dzieci ʼ44 czy Wolność ʼ44. Za swoją niestrudzoną działalność popularyzującą tematykę powstania pisarka otrzymała wiele znaczących polskich nagród i odznaczeń.
Z Agnieszką Cubałą rozmawia Jakub K. Sawicki z CBH PAN.
W ramach kampanii #63Tage z okazji 80. rocznicy Powstania Warszawskiego Niemiecki Instytut Spraw Polskich w Darmstadt oraz Dom Polsko-Niemiecki koordynują wydarzenia organizowane przez różnych partnerów w Berlinie. Kampania i szereg wydarzeń są wspierane finansowo przez Fundację Lotto Berlin.
Chcielibyśmy podziękować Urzędowi Dzielnicy Pankow za współorganizację wydarzenia oraz Urzędowi Dzielnicy Mitte za możliwość korzystania z sali BVV w ratuszu Tiergarten.
