W niektórych tekstach polskojęzycznych synonimicznie stosowane jest pojęcie pamięci archiwizującej (Traba 2008) jako przekład niemieckiego Speichergedächtnis. Obejmuje ona fakty i wiedzę historyczną, które nie są w danym momencie aktywowane w praktykach → upamiętnienia. Termin ten występuje przeważnie w parze z przeciwstawną mu → pamięcią funkcjonalną, charakteryzującą treści, do których grupy odwołują się w procesach formowania i utrwalania → tożsamości zbiorowej. Koncepcję obu trybów pamięci stworzyła Aleida Assmann (2009 [1999]: 128–139), rozwijając ideę → pamięci kulturowej Jana Assmanna.
Pamięć magazynująca stanowi rozwinięcie „pamięci jako ars” (tamże: 116), wywodzącej się ze starożytnej → mnemotechniki. Koncepcję „magazynu pamięci” autorka czerpie z Wyznań [397–398] św. Augustyna (354–430), w której czytamy o „skarbcu pamięci” (ks. X, 8). Pomija natomiast jedną z pierwszych → metafor pamięci jako magazynu, czyli gołębnik, który Platon (ok. 427–347) w Teajtecie (197 d) przeciwstawia woskowej tabliczce.
W → sztuce i → literaturze najbardziej znanymi metaforami pamięci magazynującej były → archiwum, księga czy → muzeum. Jej zasoby i znaczenie nieustannie rosną dzięki rozwojowi współczesnych → mediów i → nośników pamięci. O ile początkowo utrwalana była przede wszystkim za pośrednictwem → pisma, o tyle współczesne technologie elektroniczne (→ nowe media) czy cyfrowe (→ digitalizacja) zwiększają pojemność magazynów pamięci oraz demokratyzują dostęp do nich (Assmann 2013 [2004]).
Pamięć magazynująca pozostaje w dialektycznym związku z pamięcią funkcjonalną. Treści pamięci obu typów mogą przenikać z jednej do drugiej. To, co w → teraźniejszości jest nieaktywne (zapomniane, wyparte czy ocenzurowane), w → przyszłości może się stać przedmiotem praktyk upamiętnienia i odwrotnie. Ilustrują to np. obserwowane po 1989 r. przemiany polskiej pamięci zbiorowej o Katyniu czy roli Armii Krajowej w powstaniu warszawskim.
Magdalena Saryusz-Wolska
Hasła pokrewne: archiwum, figury pamięci, pamięć funkcjonalna, pamięć kulturowa, pismo
Bibliografia
Assmann A. (2009), „Przestrzenie pamięci formy i przemiany pamięci kulturowej”, tłum. P. Przybyła, w: M. Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, Kraków: Universitas, s. 101–142.
Assmann A. (2013), „Pamięć magazynująca i funkcjonalna”, tłum. K. Sidowska, w: A. Assmann, Między historią a pamięcią, red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, s. 58-73.
Traba R. (2008), „Wstęp do wydania polskiego. Pamięć kulturowa – pamięć komunikatywna. Teoria i praktyka badawcza Jana Assmanna”, w: J. Assmann, Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, tłum. A. Kryczyńska-Pham, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, s. 11–25.
Magdalena Saryusz-Wolska, Pamięć magazynująca, w : Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. Magdalena Saryusz-Wolska, Robert Traba, współpraca: Joanna Kalicka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2014, s. 341.
