Polska wersja poniżej.
Anfänge der Herstory / Początki herstorii
Gespräch mit Dr. Sylwia Chutnik
im Rahmen der Reihe
Der Warschauer Aufstand 1944 multiperspektivisch. Eine Spurensuche
Wo: BVV-Saal im Rathaus Tiergarten, Mathilde-Jacob-Platz 1, 10551 Berlin
Wann: 27. September, 19 Uhr
Um eine Anmeldung wird gebeten: jakub.sawicki@cbh.pan.pl
Das Gespräch findet auf Polnisch statt und wird simultan ins Deutsche übersetzt.
Sylwia Chutniks traumatisierte Heldin Maria überlebte als Jüdin das Warschauer Ghetto und kämpfte als Meldegängerin während des Warschauer Aufstandes 1944. Der Preis ihres Überlebens ist jedoch sehr hoch und die Verheimlichung ihrer jüdischen Identität wie vor allem der Verlust Ihrer Mutter im provisorisch eingerichteten Todeslager in dem berüchtigten Gemüsemarkt (targowisko Zieleniak) im Stadtteil Ochota werfen bleierne Schatten auf ihr Leben. Obwohl es sich um eine Fiktion handelt, kann die zweite Geschichte von Weibskram, bei der vier Personen aus einem Mietshaus in Ochota beschrieben werden, als ein wichtiger Auftakt und Beginn der Herstory (Frauengeschichte) innerhalb der Erzählung über den Warschauer Aufstand gesehen werden.
Es folgten u. a. der Dokumentarfilm Powstanie w bluzce w kwiatki – Życie codzienne kobiet w czasie Powstania Warszawskiego [Aufstand in geblümter Bluse – Alltag von Frauen während des Warschauer Aufstandes] (Feminoteka PL 2009) und die wissenschaftliche Arbeit Płeć powstania warszawskiego [Das Geschlecht des Warschauer Aufstandes] von der Soziologin Weronika Grzebalska (Instytut Badań Literackich PAN 2013). Angesehen werden können diese unterschiedlichen Beiträge als die ersten feministischen Gegennarrative zu der männlichen Meistererzählung, die bis heute die erinnerungskulturelle Landschaft Warschaus und Polens dominiert.
Was ist in Polen der letzten beiden Jahrzehnte passiert, dass die Nische der feministischen Geschichte über den Zweiten Weltkrieg den Weg in das Museum des Warschauer Aufstandes fand, wo letztes Jahr die erste Ausstellung über Frauen während der 63 Tage 1944 gezeigt werden konnte? Warum sind die Schicksale von Frauen, die sexualisierter Gewalt ausgesetzt waren, mit ihren Nächsten als Teil der zivilen Bevölkerung ums Überleben und in den Reihen der Aufständischen (ca. 20 %) kämpften nicht nur für die heutigen Warschauerinnen und Warschauer so wichtig? An welchen Stellen, der nicht selten traumatisierenden Erfahrungen von Frauen und Mädchen sind Universalisierungen möglich, mit denen aus der Geschichte eines Aufstandes in Ostmitteleuropa vor 80 Jahren Bezüge zu anderen Konflikten und Erfahrungsräumen hergestellt werden können?
Sylwia Chutnik hat einen Doktortitel in Geisteswissenschaften und ist Absolventin der Kulturwissenschaften an der Universität Warschau. Zudem ist sie Schriftstellerin, Publizistin, soziale Aktivistin, Sängerin und Förderin der Literatur.
In ihrer Magisterarbeit beschäftigte sie sich mit dem Phänomen der Sängerin Madonna aus feministischer Sicht und in ihrer späteren Doktorarbeit mit dem Alltagsleben im Warschau der Nachkriegszeit 1954-55. Ihr literarisches Debüt gab sie 2008 mit dem Buch Weibskram (poln. Originaltitel: Kieszonkowy atlas kobiet), in dem eine der vier Hauptfiguren eine ehemalige Meldegängerin des Warschauer Aufstands ist. Ein Jahr nach ihrem gefeierten literarischen Debüt war sie Mitautorin des Dokumentarfilms Aufstand in geblümter Bluse - Der Alltag der Frauen während des Warschauer Aufstands (poln. Orginaltitel: Powstanie w bluzce w kwiatki - Życie codzienne kobiet w czasie Powstania Warszawskiego).
Gemeinsam mit der Kulturanthropologin Monika Sznajderman veröffentlichte sie 2023 einen Sammelband mit dem Titel Kwestia charakteru. Bojowniczki z getta warszawskiego [Eine Frage des Charakters. Kämpferinnen aus dem Warschauer Ghetto] und kehrte somit thematisch zum Krieg zurück.
Sie nutzt ihre Popularität ebenfalls für soziale Kampagnen. Sichtbar beispielsweise in ihrem Engagement für das Gedenken an die Massenvergewaltigung auf dem Gemüsemarkt (Zieleniak) im Stadtteil Ochota während des Warschauer Aufstands. Außerdem ist sie inhaltliche Beraterin für das Monodrama Ocalone [Die Überlebenden] (Drehbuch Piotr Rowicki, Regie Maja Kleczewska) über sexuelle Gewalt im Warschauer Gemüsemarkt (Zieleniak), das am 30. September 2024 im Dom Spotkań z Historią [Haus der Geschichte in Warschau] seine Premiere haben wird.
Mit Sylwia Chutnik spricht Jakub K. Sawicki vom CBH PAN.
#63Tage ist eine Veranstaltungsreihe verschiedener Kooperationspartner in Berlin. Sie wird vom Deutschen Polen-Institut Darmstadt und dem Deutsch-Polnischen Haus koordiniert. Die Kampagne sowie mehrere Veranstaltungen werden finanziell durch die Lotto-Stiftung Berlin gefördert.
Wir danken dem Bezirksamt Pankow für die Mitorganisation und dem Bezirksamt Mitte für die Möglichkeit den BVV-Saal im Rathaus Tiergarten nutzen zu dürfen.
PL
Początki herstorii / Anfänge der Herstory
rozmowa z Sylwią Chutnik
w ramach cyklu spotkań
"Powstanie Warszawskie 1944. W poszukiwaniu wieloperspektywiczności"
Miejsce: Sala BVV w Ratuszu Tiergarten
Mathilde-Jakob-Platz 1, 10551 Berlin
Czas: 27 września, godz. 19:00
Rozmowa odbędzie się w języku polskim i będzie tłumaczona symultanicznie na język niemiecki.
Prosimy o rejestrację: jakub.sawicki@cbh.pan.pl
Maria, bohaterka książki Chutnik, to straumatyzowana Żydówka, której udało się uciec z warszawskiego getta i która następnie wzięła udział w postaniu warszawskim 1944, pełniąc funkcję łączniczki. Cena, którą płaci za przeżycie jest jednak bardzo wysoka – ukrywanie swojej żydowskiej tożsamości, a przede wszystkim utrata matki, która zginęła w utworzonym naprędce obozie śmierci na owianym ponurą sławą Zieleniaku w warszawskiej dzielnicy Ochota, kładą się cieniem na jej życiu. Mimo iż jest to fikcyjna biografia, drugie opowiadanie z tomu Kieszonkowy atlas kobiet, którego bohaterami jest czworo mieszkańców jednej z kamienic na warszawskiej Ochocie, stanowi ważny wstęp do herstorcznej narracji o powstaniu warszawskim.
Kolejne przyczynki do niej to m. in. film dokumentalny Powstanie w bluzce w kwiatki – życie codzienne kobiet w czasie Powstania Warszawskiego (Feminoteka PL, 2009) oraz rozprawa naukowa Płeć powstania warszawskiego autorstwa socjolożki Weroniki Grzebalskiej (Instytut Badań Literackich PAN 2013). Te tak różne prace postrzegane mogą być jako pierwsze próby stworzenia feministycznej przeciwwagi dla męskiej narracji, która do dziś dominuje w krajobrazie kultury pamięci zarówno Warszawy, jak i całej Polski.
Co takiego wydarzyło się w Polsce w dwóch ostatnich dekadach, że niszowa feministyczna opowieść o drugiej wojnie światowej utorowała sobie drogę do Muzeum Powstania Warszawskiego, gdzie w ubiegłym roku mogła zostać otwarta pierwsza wystawa o losach kobiet w ciągu owych 63 dni 1944 r.? Dlaczego historie kobiet, doświadczających seksualnej przemocy, które jako ludność cywilna walczyły wraz ze swymi bliskimi o przeżycie, a których część (ok. 20%) prowadziła walkę zbrojną w szeregach powstańczych są dziś tak ważne, nie tylko dla współczesnych warszawianek i warszawiaków? Jak dalece te, nierzadko naznaczające głęboką traumą doświadczenia kobiet i dziewcząt podlegać mogą uniwersalizacji, z której wysnuć można paralele dla innych konfliktów zbrojnych i związanego z nimi bagażu doświadczeń?
Sylwia Chutnik, doktor nauk humanistycznych, z wykształcenia kulturoznawczyni, absolwentka Gender Studies na UW. Pisarka, publicystka, działaczka społeczna, wokalistka i promotorka literatury. W swojej pracy magisterskiej podjęła fenomen Madonny z feministycznego punktu widzenia, a w doktoracie zagadnienie codzienności powojennej Warszawy lat 1954-55. Debiutowała w 2008 r. książką Kieszonkowy atlas kobiet, w której jedną z czterech głównych protagonistek jest była łączniczka Powstania Warszawskiego. Rok po swoim głośnym debiucie literackim współtworzyła film dokumentalny Powstanie w bluzce w kwiatki - Życie codzienne kobiet w czasie Powstania Warszawskiego. Do tematyki wojennej wróciła w wydanej w 2023 r. wspólnie z Moniką Sznajderman pracy zbiorowej Kwestia charakteru. Bojowniczki z getta warszawskiego. Swoją medialną rozpoznawalność wykorzystuje w akcjach społecznych, m.in. angażuje się w upamiętnienie masowych gwałtów na Zieleniaku w trakcie Powstania Warszawskiego. Jest również konsultantką merytoryczną monodramu Ocalone (scen. Piotr Rowicki, reż. Maja Kleczewska), dotyczącego przemocy seksualnej na warszawskim Zieleniaku, który będzie miał swoją premierę 30 września 2024 r. w Domu Spotkań z Historią w Warszawie.
Z Sylwią Chutnik rozmawia Jakub K. Sawicki z CBH PAN.
W ramach kampanii #63Tage z okazji 80. rocznicy Powstania Warszawskiego Niemiecki Instytut Spraw Polskich w Darmstadt oraz Dom Polsko-Niemiecki koordynują wydarzenia organizowane przez różnych partnerów w Berlinie. Kampania i szereg wydarzeń są wspierane finansowo przez Fundację Lotto Berlin.
Chcielibyśmy podziękować Urzędowi Dzielnicy Pankow za współorganizację wydarzenia oraz Urzędowi Dzielnicy Mitte za możliwość korzystania z sali BVV w ratuszu Tiergarten.
