Początki herstorii / Anfänge der Herstory
rozmowa z Sylwią Chutnik
w ramach cyklu spotkań
"Powstanie Warszawskie 1944. W poszukiwaniu wieloperspektywiczności"
Miejsce: Sala BVV w Ratuszu Tiergarten
Mathilde-Jakob-Platz 1, 10551 Berlin
Czas: 27 września, godz. 19:00
Rozmowa odbędzie się w języku polskim i będzie tłumaczona symultanicznie na język niemiecki.
Prosimy o rejestrację: jakub.sawicki@cbh.pan.pl
Aby uzyskać więcej informacji o projekcie, kliknij tutaj
Maria, bohaterka książki Chutnik, to straumatyzowana Żydówka, której udało się uciec z warszawskiego getta i która następnie wzięła udział w postaniu warszawskim 1944, pełniąc funkcję łączniczki. Cena, którą płaci za przeżycie jest jednak bardzo wysoka – ukrywanie swojej żydowskiej tożsamości, a przede wszystkim utrata matki, która zginęła w utworzonym naprędce obozie śmierci na owianym ponurą sławą Zieleniaku w warszawskiej dzielnicy Ochota, kładą się cieniem na jej życiu. Mimo iż jest to fikcyjna biografia, drugie opowiadanie z tomu Kieszonkowy atlas kobiet, którego bohaterami jest czworo mieszkańców jednej z kamienic na warszawskiej Ochocie, stanowi ważny wstęp do herstorcznej narracji o powstaniu warszawskim.
Kolejne przyczynki do niej to m. in. film dokumentalny Powstanie w bluzce w kwiatki – życie codzienne kobiet w czasie Powstania Warszawskiego (Feminoteka PL, 2009) oraz rozprawa naukowa Płeć powstania warszawskiego autorstwa socjolożki Weroniki Grzebalskiej (Instytut Badań Literackich PAN 2013). Te tak różne prace postrzegane mogą być jako pierwsze próby stworzenia feministycznej przeciwwagi dla męskiej narracji, która do dziś dominuje w krajobrazie kultury pamięci zarówno Warszawy, jak i całej Polski.
Co takiego wydarzyło się w Polsce w dwóch ostatnich dekadach, że niszowa feministyczna opowieść o drugiej wojnie światowej utorowała sobie drogę do Muzeum Powstania Warszawskiego, gdzie w ubiegłym roku mogła zostać otwarta pierwsza wystawa o losach kobiet w ciągu owych 63 dni 1944 r.? Dlaczego historie kobiet, doświadczających seksualnej przemocy, które jako ludność cywilna walczyły wraz ze swymi bliskimi o przeżycie, a których część (ok. 20%) prowadziła walkę zbrojną w szeregach powstańczych są dziś tak ważne, nie tylko dla współczesnych warszawianek i warszawiaków? Jak dalece te, nierzadko naznaczające głęboką traumą doświadczenia kobiet i dziewcząt podlegać mogą uniwersalizacji, z której wysnuć można paralele dla innych konfliktów zbrojnych i związanego z nimi bagażu doświadczeń?
Sylwia Chutnik, doktor nauk humanistycznych, z wykształcenia kulturoznawczyni, absolwentka Gender Studies na UW. Pisarka, publicystka, działaczka społeczna, wokalistka i promotorka literatury. W swojej pracy magisterskiej podjęła fenomen Madonny z feministycznego punktu widzenia, a w doktoracie zagadnienie codzienności powojennej Warszawy lat 1954-55. Debiutowała w 2008 r. książką Kieszonkowy atlas kobiet, w której jedną z czterech głównych protagonistek jest była łączniczka Powstania Warszawskiego. Rok po swoim głośnym debiucie literackim współtworzyła film dokumentalny Powstanie w bluzce w kwiatki - Życie codzienne kobiet w czasie Powstania Warszawskiego. Do tematyki wojennej wróciła w wydanej w 2023 r. wspólnie z Moniką Sznajderman pracy zbiorowej Kwestia charakteru. Bojowniczki z getta warszawskiego. Swoją medialną rozpoznawalność wykorzystuje w akcjach społecznych, m.in. angażuje się w upamiętnienie masowych gwałtów na Zieleniaku w trakcie Powstania Warszawskiego. Jest również konsultantką merytoryczną monodramu Ocalone (scen. Piotr Rowicki, reż. Maja Kleczewska), dotyczącego przemocy seksualnej na warszawskim Zieleniaku, który będzie miał swoją premierę 30 września 2024 r. w Domu Spotkań z Historią w Warszawie.
Z Sylwią Chutnik rozmawia Jakub K. Sawicki z CBH PAN.
