PL↓
Editorial
Für die heutigen Polinnen und Polen ist Bayern vor allem mit dem FC Bayern München und Robert Lewandowski, dem Oktoberfest und Bier – begleitet von Nürnberger Weißwürsten – sowie mit BMW, liebevoll „bawara“ genannt, verbunden. Historisch bewanderte Personen fügen dem noch Veit Stoß und den Altar in der Krakauer Marienkirche, Dachau, den Nürnberger Prozess und schließlich Adolf Hitler hinzu, der zwar kein Bayer war, seine politische Karriere jedoch am Isar-Ufer begann. Im November 1923 versuchte er in München einen Putsch zu initiieren, um an die Macht in Deutschland zu gelangen. Dieser scheiterte jedoch, und der zukünftige Führer landete in einer Zelle des bayerischen Gefängnisses in Landsberg. Eine genauere Analyse der Wahlergebnisse von 1930 zeigt jedoch, dass die Bayern Hitler keineswegs so eindeutig unterstützten, wie es scheinen mag. Einen deutlich enthusiastischeren Zuspruch für ihn und seine Bewegung fanden sich vielmehr in den nordöstlichen Regionen Deutschlands.
Die Geschichte Bayerns und die Geschichte der polnisch-bayerischen Kontakte haben jedoch noch viel mehr Facetten, dienicht minder interessant sind. Der Begriff „Bayern“ ist nicht eindeutig, da sich die Grenzen dieses Bundeslandes mehrfach geändert haben. Zweifellos war Kaiser Heinrich II., langjähriger Gegner von Bolesław Chrobry, zumindest aufgrund seines Geburtsorts und seiner Ausbildung ein Bayer. Bayern ist jedoch nicht nur Krieg, sondern auch Allianz: Die Tochter Kasimirs Jagiellonen, Hedwig, wurde mit Herzog Georg dem Reichen verheiratet. Es lohnt sich außerdem zu bedenken, dass unter den Waffenbrüdern von Jan III. bei Wien auch Bayern waren.
Blickt man über den polnischen Kontext hinaus, wird deutlich, dass Bayern im 17. Jahrhundert eine militärische Großmacht im Reich war, und ihr Herrscher Maximilian I., Oberhaupt der Katholischen Liga, war nahe daran, den deutschen Protestantismus in der ersten Phase des Dreißigjährigen Krieges zu ersticken. Erst die Interventionen Dänemarks, Schwedens und Frankreichs führten dazu, dass der postreformatorische Status quo erhalten blieb. Im folgenden Jahrhundert war Bayern ein begehrtes Ziel der Habsburger, die versuchten, es gegen die südlichen Niederlande (das heutige Belgien) einzutauschen, um so ihre Stellung im Reich zu festigen – jedoch ohne Erfolg.
Im darauffolgenden Jahrhundert, als Preußen endgültig die führende Rolle im Deutschen Bund übernahm, geriet Bayern etwas an den Rand, doch zugunsten des Landes wirkte die künstlerische Förderung durch König Ludwig, eine herausragende, wenn auch letztlich tragische Persönlichkeit. Was das 20. Jahrhundert betrifft, so ist bemerkenswert, wie Bayern sich von einem landwirtschaftlich geprägten Land zu einer industriellen Macht und zum wohlhabendsten deutschen Bundesland entwickelte. Lederhosen sind heute zum Symbol dieses Wirtschaftswunders geworden.
Abschließend gilt unser Dank der Stiftung für Deutsch-Polnische Zusammenarbeit sowie dem Deutschen Polen-Institut in Darmstadt und dessen Direktor Peter Oliver Loew, dank deren Arbeit wir seit Jahren über die Geschichte Deutschlands sowie die deutsch-polnischen Beziehungen schreiben können.
Michał Kopczyński
PL
Od redakcji
Współczesnym Polakom Bawaria kojarzy się przede wszystkim z Bayernem Monachium i Robertem Lewandowskim, Oktoberfest, i piwem, zagryzanym białymi kiełbaskami norymberskimi, oraz z BMW, pieszczotliwie nazywanym bawarą. Bardziej uświadomieni historycznie dorzucą do tego Wita Stwosza i ołtarz w krakowskim kościele Mariackim, Dachau, proces norymberski i wreszcie samego Adolfa Hitlera, który Bawarczykiem nie był, ale polityczną karierę zaczynał właśnie nad Izarą. W listopadzie 1923 roku w Monachium usiłował zainicjować pucz, mający wynieść go do władzy w Niemczech. Zakończył się on jednak klęską, a przyszły führer wylądował w celi w bawarskim więzieniu w Landberg. Dokładniejsza analiza wyników wyborów w 1930 roku pokazuje jednak, że Bawarczycy wcale nie popierali Hitlera tak jednoznacznie, jak może się wydawać. Znacznie bardziej entuzjastyczny stosunek do niego i jego ruchu mieli mieszkańcy północno-wschodnich Niemiec.
Dzieje Bawarii i historia polsko-bawarskich kontaktów ma jednak znacznie więcej odcieni, i to nie mniej interesujących. Sam termin „Bawaria” nie jest zresztą jednoznaczny, bo granice tego landu zmieniały się wielokrotnie. Niewątpliwie Bawarczykiem, przynajmniej z powodu miejsca urodzenia i wykształcenia, był cesarz Henryk II, wieloletni przeciwnik Bolesława Chrobrego. Ale Bawaria to nie tylko wojna, ale także sojusz – córka Kazimierza Jagiellończyka Jadwiga została wydana za księcia Jerzego Bogatego. Warto też pamiętać, że wśród towarzyszy broni Jana III pod Wiedniem byli Bawarczycy.
Jeśli wyjdziemy poza polski partykularz, warto uświadomić sobie, że w XVII wieku Bawaria była militarna potęgą w Rzeszy, a jej władca Maksymilian I, głowa Ligi Katolickiej, był bliski zduszenia niemieckiego protestantyzmu w pierwszej fazie wojny trzydziestoletniej. Dopiero interwencje duńska, szwedzka i francuska doprowadziły do zachowania poreformacyjnego status quo.
W następnym stuleciu Bawaria stanowiła łakomy kąsek dla Habsburgów, którzy usiłowali wymienić ją za południowe Niderlandy (dzisiejszą Belgię), by w ten sposób umocnić swą pozycję w Rzeszy. Bez powodzenia. W następnym stuleciu, gdy wiodącą rolę w Związku Niemieckim ostatecznie przejęły Prusy, Bawaria znalazła się nieco na uboczu, ale na jej korzyść przemawiał mecenat artystyczny króla Ludwika, postaci wybitnej, choć w ostatecznym rozrachunku tragicznej. Jeśli zaś idzie o wiek XX, to godny uwagi jest awans Bawarii z pozycji kraju rolniczego do przemysłowej potęgi i najbogatszego niemieckiego landu. Skórzane spodenki stały się dziś wizytówką gospodarczego cudu.
Na koniec wypada nam podziękować Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Niemieckiemu Instytutowi Spraw Polskich w Darmstadt i jego dyrektorowi Peterowi Oliverowi Loewowi, dzięki którym od lat już możemy pisać na naszych łamach o dziejach Niemiec oraz stosunkach polsko-niemieckich.
Michał Kopczyński
