Pojęcie wprowadzone przez Maurice’a Halbwachsa (1877–1945) w pracy Społeczne ramy pamięci [1925], w której podjął on badania nad społecznym charakterem zjawisk uznawanych dotychczas za domenę psychologii. Jako przedstawiciel szkoły Durkheimowskiej podkreślał, że o → obrazie pamięci decydują przede wszystkim ramy społeczne, a nie psychologiczne; zarówno → pamięć indywidualna, jak i → zbiorowa są współzależne i wzajemnie się przenikają. Pamięć podlega ciągłemu procesowi rekonstruowania → przeszłości przez jednostkę, która należąc do określonej zbiorowości, kształtuje pamięć według wyznaczonych przez tę zbiorowość ram, gdyż to właśnie w ramach myślenia zbiorowego zawarte są środki umożliwiające zbudowanie poczucia ciągłości i relacji z przeszłością. Każda zbiorowość „zamyka” swoje wspomnienia w określonych ramach przestrzennych (Halbwachs 1948: 176), które zapewniają stałe i pewne punkty odniesienia dla uaktywniania pamięci zbiorowej w pamięci poszczególnych podmiotów (Król 1969: XXV). → Wspomnienia rekonstruowane są zgodnie z wyobrażeniami zbiorowymi grupy: społeczne ramy pamięci jednoczą sposób interpretacji przeszłości przez członków danej zbiorowości. Pamięć podlega ciągłemu procesowi (re)interpretacji i odgrywa szczególną rolę w procesie kształtowania i podtrzymywania → tożsamości zbiorowej. Społeczne ramy pamięci odnoszą się do przeszłości w wymiarze → długiego trwania i dotyczą nie tylko procesu → (re)konstrukcji, lecz także (de)konstrukcji, który oparty jest na współczesnych wyobrażeniach zbiorowych danej grupy. Społeczeństwo dąży do usunięcia z pamięci wszystkiego, co mogłoby dzielić jego członków, w każdej epoce wspomnienia kształtowane są tak, aby były zgodne ze zmiennymi warunkami społecznej równowagi (Halbwachs 1969: 422). Istotę pamięci stanowi nie tylko treść zapamiętanych zdarzeń, lecz także ich interpretacja, podporządkowana zbiorowej wizji przeszłości. Jakkolwiek to Halbwachs zainicjował socjologiczne badania nad pamięcią i → tradycją, jego praca została zauważona dopiero kilkadziesiąt lat po publikacji.
Kaja Kaźmierska
Hasła pokrewne: pamięć zbiorowa, tożsamość, wspomnienie
Bibliografia
Halbwachs M. (1948) Mémoire et société, Paris: PUF.
Halbwachs M. (1980), The Collective Memory, New York: Harper & Row Colophon Books [Halbwachs M. (pośm. 1950), La mémoire collective, Paris: Press Universitaires de France].
Halbwachs M. (2008), Społeczne ramy pamięci, tłum. M. Król, wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Król M. (2008), „Wstęp”, w: M. Halbwachs, Społeczne ramy pamięci, tłum. M. Król, wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. XIII–XXXV.
Szacki J. (2006), Historia myśli socjologicznej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 399-402.
Kaja Kaźmierska, Społeczne ramy pamięci, w: Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. Magdalena Saryusz-Wolska, Robert Traba, współpraca: Joanna Kalicka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2014, s. 457.
