Memories, Narratives, and Conflicts: At the Confluence of Perspectives

International Conference

Memories, Narratives, and Conflicts: At the Confluence of Perspectives

‘Memory’ as a subject of study and a political, social and media issue has dominated public debate in Europe since the late 1980s. ‘Duty to remember,’ ‘realms of memory,’ ‘wars of memory,’ ‘competition among victims,’ ‘memory invasion,’ ‘paths of memory,’ ‘politics of memory,’ ‘defence of memory,’ ‘murderers of memory’: these expressions reflect a new relationship with the world, a new regime of historicity that François Hartog calls presentism. This new configuration of the relationship with the past is reflected in various identity claims, particularly from previously dominated groups, but also in new institutional practices. Memory becomes a tool for mobilisation and intervention in the media, in public life, in politics in the broad sense of the term, but also in literature and the arts. It fuels epistemological reflection within the humanities and social sciences community.

Indeed, numerous studies have sought to analyse the ‘memory moment’ in sociology, political science, history, literary criticism and cultural studies. However, few research projects and scientific events bring together different disciplinary perspectives. The aim of this conference is to re-examine this issue in light of recent research on the phenomena of making memories visible in relation to conflict and antagonism. The objective is therefore to highlight the convergences between different approaches in the humanities and social sciences and, on this basis, to initiate a joint reflection on the methodologies and theories that currently underpin memory studies, including their dimensions of effective research practices. The innovative nature of this approach also lies in the reversal of perspective, no longer considering divergent memories as merely conflictual but also as offering potential for new narratives, stories and social practices.

Organisers :
Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk (CBH PAN) in Berlin
Centre Marc Bloch (CNRS)
Institut des sciences sociales du politique (ISP, UMR 7220)

Partners:
Centre français de recherche en sciences sociales (CEFRES, Prague)
Université de Toulon
Institut d’études romanes de l’Université de Łódź
Deutsch-Polnische Wissenschaftsstiftung

Version française

Conférence internationale

Mémoires, récits, conflits: au croisement des perspectives

Lieu: Majakowskiring 47, 13156 Berlin
Date : 15-16 septembre 2025

La « mémoire » comme objet d’études, objet politique, social et médiatique envahit le débat public à partir de la fin des années 80 en Europe. « Devoir de mémoire », « lieux de mémoire », « guerres de mémoires », « concurrence des victimes », « envahissement mémoriel », « chemins de la mémoire », « politique de la mémoire », « défense de la mémoire », « assassins de la mémoire » : autant d’expressions qui traduisent un nouveau rapport au monde, un nouveau régime d’historicité que François Hartog appelle présentisme. Cette nouvelle configuration du rapport au passé se traduit par des revendications identitaires variées notamment de la part de groupes jusqu’alors dominés mais aussi par des pratiques institutionnelles nouvelles. La mémoire devient un outil mobilisateur et d’intervention médiatique, public, politique au sens large du terme, mais également littéraire et artistique. Elle nourrit une réflexion épistémologique au sein de la communauté des sciences humaines et sociales.

En effet, de nombreux travaux se sont attachés à analyser le « moment-mémoire » en sociologie, science politique, histoire, critique littéraire et en études culturelles. Pour autant, peu de recherches et d’événements scientifiques croisent, ensemble, différents points de vue disciplinaires. Le but de ce colloque est de le réexaminer à la lumière des travaux récents et inédits des phénomènes de mise en visibilité des mémoires au regard de la conflictualité et de l’antagonisme. L’objectif est par conséquent de souligner les convergences existant entre différentes approches en sciences humaines et sociales et, partant, d’entamer une réflexion commune sur les méthodologies et les théories qui soutiennent aujourd’hui les memory studies, y compris dans leurs dimensions de pratiques effectives de recherche. Le caractère innovant réside également dans le retournement de la perspective à ne plus considérer les mémoires divergentes comme seulement conflictuelles mais également porteuses de potentialités pour des élaborations nouvelles de narrations, récits et pratiques sociales.

En coopération avec :
Centre français de recherche en sciences sociales (CEFRES, Prague)
Université de Toulon
Institut d’études romanes de l’Université de Łódź
Deutsch-Polnische Wissenschaftsstiftung

Wersja polska

Konferencja międzynarodowa

Pamięć, narracja, konflikt: u zbiegu perspektyw
 

„Pamięć” jako przedmiot badań, obiekt polityczny, społeczny i medialny wkroczyła do debaty publicznej w Europie od końca lat 80. „Obowiązek pamięci”, „miejsca pamięci”, „wojny pamięci”, „konkurencja ofiar”, „inwazja pamięci”, „ścieżki pamięci”, „polityka pamięci”, „obrona pamięci”, „zabójcy pamięci”: wyrażenia te odzwierciedlają nową relację ze światem, nowy reżim historyczności, nazwany przez François Hartoga prezentyzmem. Ta nowa konfiguracja relacji z przeszłością skutkuje zróżnicowanymi roszczeniami tożsamościowymi, szczególnie ze strony grup dotychczas zdominowanych, ale także nowymi praktykami instytucjonalnymi. Pamięć staje się jawnym narzędziem mobilizacji i interwencji medialnej, publicznej, politycznej w szerokim tego słowa znaczeniu, ale także literackiej i artystycznej. Pobudza refleksję epistemologiczną w środowisku nauk humanistycznych i społecznych.

Analizie „momentu pamięci” poświęcono liczne analizy w obszarze socjologii, politologii, historii, krytyki literackiej i kulturoznawstwa. Jednak niewiele badań i wydarzeń naukowych łączy punkty widzenia odrębnych dyscyplin. Planowana konferencja ma na celu ukazanie tej problematyki dzięki najnowszym, niepublikowanym dotąd pracom dotyczącym uwidoczniania wspomnień w kontekście konfliktu i antagonizmu. Celem konferencji jest zatem odszukanie zbieżności pomiędzy różnymi podejściami w naukach humanistycznych i społecznych, a co za tym idzie, zainicjowanie wspólnej refleksji na temat metodologii i teorii, które wspierają współczesne badania nad pamięcią, w tym również w zakresie samych praktyk badawczych. Innowacyjny charakter projektu polega także na odwróceniu perspektywy tak, aby rozbieżne podejście do pamięci przestało mieć wyłącznie wymiar sprzeczności, ale dało również impuls do nowego rozwoju narracji, historii i praktyk społecznych.

Organizatorzy:
Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk (CBH-PAN)
Centre Marc Bloch (CNRS)
Institut des sciences sociales du politique (ISP, UMR 7220)

Współpraca:
Centre français de recherche en sciences sociales (CEFRES, Prague)
Uniwersytet w Tulonie
Instytut Romanistyki Uniwersytetu Łódzkiego
Deutsch-Polnische Wissenschaftsstiftung