Die Haltung der deutschen Minderheiten im besetzten Europa (1939-1945).
Forschungsmethoden, soziale Kontexte und Nachkriegsfolgen
Internationale Konferenz
Termin: 20./21.11.2025
Ort: Zentrum f. Hist. Forschung,
Majakowskiring 47
13156 Berlin
In der klassischen Historiografie wurden die deutschen Minderheiten in Europa, die während des Zweiten Weltkriegs vom Dritten Reich besetzt wurden, oft als hilflose Vollstrecker der nationalsozialistischen Politik dargestellt. Nach dem Einmarsch deutscher Truppen und dem Beginn der Besatzung stellten sich viele ehemalige Staatsangehörige dieser Länder deutscher Nationalität auf die Seite des Dritten Reichs und akzeptierten die neue Ordnung. Es gibt jedoch auch dokumentierte Fälle von individuellem Widerstand und Hilfe für nichtdeutsche Nachbarn. Nach 1945 wurden in dem befreiten Europa Personen deutscher Herkunft individuell und kollektiv für ihre Beteiligung an der Besatzung und den Verbrechen des Dritten Reichs zur Verantwortung gezogen. Die meisten von ihnen gelangten schließlich in die Besatzungszonen der Alliierten und der Sowjets oder nach Österreich.
Ziel der Konferenz ist es, die Haltungen der ethnischen Deutschen und deren Wandel während des Zweiten Weltkriegs anhand eines polyzentrischen Modells auf regionaler, nationaler und paneuropäischer Ebene zu analysieren sowie die Nachkriegsfolgen für die verschiedenen Formen der Zusammenarbeit mit den Besatzern zu untersuchen. Die letzten Jahre brachten eine Reihe von Durchbrüchen in der Forschung über deutsche Minderheiten im besetzten Europa und in Polen. Möglich war dies aufgrund der Öffnung von Archiven die mithilfe von weiteren neuen Möglichkeiten zu einigen Publikationen führten. Auch die Methodik der historischen Forschung über Auslandsdeutsche hat sich erheblich weiterentwickelt. Diese Konferenz möchte den aktuellen Wissensstand erfassen und einer zusammenfassenden Analyse unterziehen.
Tagungsprogramme zum Herunterladen auf Polnisch und Deutsch finden Sie unten.
Postawy mniejszości niemieckich w okupowanej Europie (1939-1945).
Metody badań, społeczne konteksty i powojenne konsekwencje
Międzynarodowa konferencja
Termin: 20/21.11.2025
Miejsce: Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie,
Majakowskiring 47, 13156 Berlin
W klasycznej historiografii mniejszości niemieckie w Europie okupowanej przez III Rzeszę podczas II wojny światowej były często przedstawiane jako bezradni wykonawcy polityki narodowosocjalistycznej. Po wkroczeniu wojsk niemieckich i rozpoczęciu okupacji wielu byłych obywateli tych krajów narodowości niemieckiej opowiedziało się po stronie III Rzeszy i zaakceptowało nowy porządek. Istnieją udokumentowane przypadki indywidualnego oporu i pomocy udzielanej sąsiadom niebędącym Niemcami. Po 1945 r. w wyzwolonej Europie indywidualnie i zbiorowo pociągano osoby pochodzenia niemieckiego do odpowiedzialności za udział w okupacji i zbrodniach III Rzeszy. Większość tej grupy ostatecznie trafiła do stref okupacyjnych aliantów i Związku Radzieckiego lub do Austrii.
Celem konferencji jest analiza postaw etnicznych Niemców i ich przemian podczas II wojny światowej przy użyciu modelu policentrycznego w skali regionalnej, krajowej i paneuropejskiej, a także powojennych konsekwencji różnych form współpracy z okupantem. Ostatnie lata przyniosły szereg przełomów w badaniach nad mniejszościami niemieckimi w okupowanej Europie i Polsce: od nowych publikacji poprzez otwarcie archiwów aż po nowe możliwości. Metodologia badań historycznych nad Auslandsdeutsche, także rozwinęła się znacząco. Niniejsza konferencja chce uchwycić ten nowy stan wiedzy i poddać go syntetyzującej analizie.
Programy konferencji w języku polskim i niemieckim można pobrać poniżej.
