„Welcome to Soviet Ukraine“ – westliche Delegationen in der Ukrainischen SSR in den Jahren 1946–1991
Aus der Reihe „Festung Archiv Ukraine“
Teil: 1
Termin: 21.04, 18.00 Uhr
Ort: Pariser Platz 4A, 10117 Berlin
Teil 2:
Termin: 23.04. 10.00 Uhr
Ort: CBH PAN und online
Am 21. April 2026 widmet sich die Reihe „Festung Archiv Ukraine” in Berlin den diplomatischen Beziehungen der Ukrainischen SSR zwischen 1946 und 1991. Larysa Levchenko, Direktorin des Zentralarchivs in Kiew, analysiert dabei das Spannungsfeld zwischen der proklamierten Eigenstaatlichkeit der Ukraine und der tatsächlichen Hegemonie Moskaus. Anhand von Archivdokumenten beleuchtet die Veranstaltung die Inszenierung der Ukraine als souveräner Akteur – etwa durch den eigenen UN-Sitz ab 1945 – und die gleichzeitige Unterordnung unter die zentralen Strukturen der UdSSR. Dabei wird die Dialektik zwischen begrenzter Autonomie und systematischer Repression aufgezeigt. Zudem wird die propagandistische Nutzung von Delegationsbesuchen in Kyjiw untersucht, durch die die UdSSR Einfluss in postkolonialen Staaten suchte. Der Vortrag thematisiert außerdem die wirtschaftliche Lastenverteilung und die Unterbindung einer eigenständigen ukrainischen Kulturpolitik bis 1991. Mehr Informationen zur Veranstaltung finden Sie auf der
Website des Pilecki-Instituts.
Teil 2:
DE
Beim zweiten mit Treffen Larysa Levchenko, das am 23. April um 10 Uhr in der Bibliothek des CBH PAN und online auf Polnisch und Ukrainisch stattfindet, werden wir die Archivbestände des Ministeriums für polnische Angelegenheiten der Ukrainischen Volksrepublik aus dem Jahr 1918 besprechen. Vor der Veranstaltung erhalten die angemeldeten Teilnehmenden weitere Materialien.
PL
Podczas drugiego spotkania z Larysą Levchenko, które odbędzie się w bibliotece CBH PAN 23 kwietnia o godz. 10 oraz online, w języku polskim i ukraińskim, omówimy zbiory archiwalne Ministerstwa Spraw Polskich Ukraińskiej Republiki Ludowej z 1918 roku. Przed wydarzeniem zgłoszeni uczestnicy otrzymają wybór dokumentów oraz - w razie potrzeby - link do spotkania.
Reakcją rządu rosyjskiego na powstania 1830-1831 i 1863-1864 były represje wobec polskiego szkolnictwa. Zamknięto m.in. Uniwersytet Wileński i Liceum Krzemienieckie. W ich miejsce w 1834 roku otwarto w Kijowie Uniwersytet Św. Włodzimierza. Miał on służyć rusyfikacji jednak ewoluował do ośrodka skupiającego organizacje opozycyjne wobec caratu, takie jak Sprzysiężenie Narodu Polskiego i Bractwo Cyryla i Metodego. Z uczelni tej wyszli wybitni absolwenci, w tym większość polityków epoki Ukraińskiej Rewolucji 1917.
Na początku I wojny światowej ok. 1,5 miliona osób z Królestwa Polskiego i Galicji Wschodniej (będących pod zaborem rosyjskim) zostało ewakuowanych bądź przymusowo wysiedlonych na wschód, w głąb Imperium Rosyjskiego i na tereny dzisiejszej Ukrainy. W 1914 liczba Polaków w Kijowie wzrosła z 54.700 do 90.000 osób. W warunkach wojennych Rosja złagodziła politykę oświatową, otwierano ochronki i szkoły początkowe.
Upadek caratu przyniósł nowy etap. Na wiecach powstały rady pedagogiczne złożone z nauczycieli, uczniów i rodziców. Powołano Towarzystwo Popierania Szkół Średnich i Macierz Polską. W marcu 1917 powstała Centralna Rada - ukraiński parlament, złożony z przedstawicieli organizacji politycznych, społecznych, kulturalnych, zawodowych i mniejszości narodowych. Jej organem wykonawczym był Sekretariat Generalny, w którym powstał Wydział Polski na czele z Mieczysławem Mickiewiczem (późniejszym wojewodą wołyńskim w latach 1922-1923).
22 stycznia 1918, wraz z proklamowaniem suwerennej Ukraińskiej Republiki Ludowej, Wydział został przemianowany na Ministerstwo Spraw Polskich. Do jego zadań należała opieka nad uchodźcami i wojskowymi, oświata i organizacja samorządu narodowego. W wyniku tych zmian, w latach 1917-1919 w Ukrainie działały już polskie gimnazja (między 21 a 24, według różnych źródeł), w tym gimnazjum w Winnicy dla kilkuset dzieci. Podczas seminarium zapoznamy się z dokumentami będącymi świadectwem tych zdarzeń.
