So viel Anfang war nie?

25.02.2025

Klaus Zernack Colloquium 2025:
Aus Ruinen – Krieg, (Wieder)Aufbau und Transformation

So viel Anfang war nie?
Der Wiederaufbau von Warschau und Berlin nach 1945

wersja polska poniżej
 
Termin: 25. Februar 2025, 18 Uhr
Achtung, nicht im CBH PAN, Ort: Louise-Schroeder-Saal, Rotes Rathaus
Rathausstr. 15, 10178 Berlin und als Stream auf Facebook
Um Anmeldung wird gebeten: info@cbh.pan.pl
 
Keine andere europäische Hauptstadt wurde im Zweiten Weltkrieg so gezielt zerstört wie Warschau. Weil die wiederaufgebaute Altstadt 1980 zum UNESCO-Kulturerbe wurde, hat die Frage nach dem „wie“ lange keine Rolle gespielt. Beim genaueren Betrachten zeigt das Wiederaufbauprogramm der Nachkriegszeit zahlreiche Kontinuitäten mit den Aufbauprojekten von vor 1939. Welche Konzepte aus der Zeit vor 1945 gelangten in das sozialistische Propagandaprogramm und wie kam es dazu?
 
Die umfassende Zerstörung Berlins während des Zweiten Weltkrieg wurde von Stadtplanern auch als Chance begriffen. Endlich sollte das „steinerne Berlin“ des Kaiserreichs durch einen modernen, funktionalen Städtebau überwunden werden, der den Prinzipien Licht, Luft und Sonne aus der Zwischenkriegszeit folgte. In Ost- und West-Berlin sollten nicht nur die Ruinen, sondern auch die erhaltenen gründerzeitlichen Mietskasernen weichen. Doch im Kalten Krieg schlugen die beiden Teilstädte unterschiedliche Wege des Wiederaufbaus ein und wurden zu Schaufenstern der Systemkonkurrenz.
 
Format:
Vorträge mit anschließender Podiumsdiskussion:
Grußwort Florian Hauer, Bevollmächtigter des Landes Berlin beim Bund und Staatssekretär für Bundes- und Europaangelegenheiten und Internationales
 
Dr. Małgorzata Popiołek-Roßkamp (Leibniz-Institut für Raumbezogene Sozialforschung)
Zwischen Legende und Wirklichkeit. Der Wiederaufbau des historischen Stadtzentrums von Warschau
 
Dr. Hanno Hochmuth (Leibniz-Zentrum für Zeithistorische Forschung Potsdam)
Zerstörung als Chance? Konjunkturen des Wiederaufbaus in Ost- und West-Berlin
 
Moderation: Dr. Agnieszka Wierzcholska (Deutsch-Polnisches Haus)
 
Die Vortragenden:
 
Dr. Małgorzata Popiołek-Roßkamp, geb. 1986 in Warschau, ist Architekturhistorikerin am Leibniz-Institut für Raumbezogene Sozialforschung in Erkner. Ehemalige wissenschaftliche Mitarbeiterin am Zentrum für Historische Forschung Berlin (CBH PAN). Lehraufträge an der TU Berlin und an der Europa-Universität Viadrina. Publikationen: Warschau. Ein Wiederaufbau, der vor dem Krieg begann (Paderborn 2021 / erster Band der vom CBH PAN herausgegebenen FOKUS-Reihe), Od kamienicy do muzeum. Historia siedziby Muzeum Warszawy na Rynku Starego Miasta / From a Tenement House to a Museum. The History of the Museum of Warsaw's Site in the Old Town Market Square (Warszawa 2016), Powojenna odbudowa ulicy Nowy Świat w Warszawie, (Warszawa 2012).
 
Dr. Hanno Hochmuth, geb. 1977 in Ost-Berlin, ist Historiker am Leibniz-Zentrum für Zeithistorische Forschung Potsdam (ZZF) und lehrt Public History an der Freien Universität Berlin. Publikationen u. a. Berlin. Das Rom der Zeitgeschichte (Berlin 2024); Stadtgeschichte als Zeitgeschichte. Berlin im 20. Jahrhundert (Hg. mit Paul Nolte, Göttingen 2019); Kiezgeschichte. Friedrichshain und Kreuzberg im geteilten Berlin (Göttingen 2017).
 
Die Organisatoren:
Die diesjährige Veranstaltungsreihe im Rahmen des Klaus Zernack Colloquiums des Zentrums für Historische Forschung Berlin der Polnischen Akademie der Wissenschaften findet in Kooperation mit dem Deutsch-Polnischen Haus statt. Der erste Abend wird zusammen mit dem Leibniz-Zentrum für Zeithistorische Forschung Potsdam (ZZF) organisiert.
 
Mit Ihrer Teilnahme an der Veranstaltung erteilen Sie Ihr Einverständnis, dass Fotoaufnahmen Ihrer Person als Teil von Überblickseinstellungen im Zuge der Öffentlichkeitsarbeit der Veranstalter verwendet werden können.
 
 

Klaus Zernack Colloquium 2025:
Wyrosłe z ruin – wojna, (od)budowa i transformacja

Pierwszy raz tak wiele początków?
Odbudowa Warszawy i Berlina po 1945 r.

Termin: 25 lutego 2025 r., godz. 18.00
Miejsce: Sala im. Louise-Schroeder, Czerwony Ratusz,
Rathausstr. 15, 10178 Berlin oraz jako transmisja na Facebooku
Uprzejmie prosimy o rejestrację na wydarzenie: info@cbh.pan.pl

Pod względem celowych zniszczeń wojennych żadna europejska stolica nie mogła się równać Warszawie. Jako że odbudowane Stare Miasto zostało w 1980 r. wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, kwestia sposobu konstrukcji długo nie była podnoszona. Przyjrzawszy się uważniej, dostrzeżemy w planie powojennej odbudowy liczne nawiązania do projektów rozbudowy z 1939 r. Pojawia się zatem pytanie, które z koncepcji sprzed 1945 r. zostały zaadaptowane na potrzeby socjalistycznego propagandowego programu i jak do tego doszło?

Rozległe zniszczenia Berlina, jakie dokonały się w toku II wojny światowej, postrzegane były przez planistów projektujących miasto również jako swego rodzaju szansa. Wreszcie nadarzała się okazja, by „kamienny Berlin” okresu cesarstwa zastąpiło nowoczesne, funkcjonalne budownictwo, oferujące dostęp do światła, powietrza i promieni słonecznych, które to walory doceniono już w okresie międzywojennym. Zarówno w Berlinie Wschodnim, jak i Zachodnim zniknąć miały nie tylko ruiny, ale i czynszówki tzw. epoki grynderskiej, jednak w okresie zimnowojennym obie części podzielonego miasta obrały inną drogę w zakresie odbudowy, stając się swoistymi „oknami wystawowymi” dwóch konkurencyjnych systemów politycznych.

Format
Dwa wykłady z towarzyszącą im dyskusją podiumową.
Powitanie przez Floriana Hauera, pełnomocnika Landu Berlin przy rządzie federalnym i sekretarza stanu ds. federalnych i europejskich oraz ds. Międzynarodowych

Między legendą a rzeczywistością. Odbudowa historycznego centrum Warszawy.
dr Małgorzata Popiołek-Roßkamp (Leibniz-Institut für Raumbezogene Sozialforschung)

Zniszczenie jako szansa? Okresy koniunktury dla odbudowy Berlina Wschodniego i Zachodniego.
dr Hanno Hochmuth (Leibniz-Zentrum für Zeithistorische Forschung Potsdam)

Moderacja: dr Agnieszka Wierzcholska (Dom Polsko-Niemiecki)

Referenci:
dr Małgorzata Popiołek-Roßkamp, ur. 1986 w Warszawie, jest historyczką architektury, zatrudnioną w Leibniz-Institut für Raumbezogene Sozialforschung w Erkner. Była ekspertka CBH PAN; wykłada na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie i na Europejskim Uniwersytecie Viadrina. Ważniejsze publikacje: Warschau. Ein Wiederaufbau, der vor dem Krieg begann (Paderborn 2021 / pierwszy tom wydawanej przez CBH PAN serii FOKUS); Od kamienicy do muzeum. Historia siedziby Muzeum Warszawy na Rynku Starego Miasta / From a Tenement House to a Museum. The History of the Museum of Warsaw's Site in the Old Town Market Square (Warszawa 2016); Powojenna odbudowa ulicy Nowy Świat w Warszawie (Warszawa 2012).

dr Hanno Hochmuth, ur. 1977 w Berlinie Wschodnim, jest historykiem zatrudnionym w Leibniz-Zentrum für Zeithistorische Forschung Potsdam (ZZF), a także wykłada Public History na Wolnym Uniwersytecie Berlińskim. Ważniejsze publikacje: Berlin. Das Rom der Zeitgeschichte (Berlin 2024); Stadtgeschichte als Zeitgeschichte. Berlin im 20. Jahrhundert (red. wspólnie z Paul Nolte, Göttingen 2019); Kiezgeschichte. Friedrichshain und Kreuzberg im geteilten Berlin (Göttingen 2017).

Organizatorzy
Tegoroczny cykl spotkań CBH PAN w ramach seminarium Klaus Zernack Colloquium jest współorganizowany przez Dom Polsko-Niemiecki. Pierwsze wydarzenie z cyklu odbywa się poza tym przy współudziale Leibniz-Zentrum für Zeithistorische Forschung (ZZF) w Poczdamie Berlina.