Symulakrum to znaki, które odsyłają same do siebie, maskując nieobecność rzeczywistości (Baudrillard 2005: 5–12). Według Jeana Baudrillarda (1929−2007) wszechobecność symulakrów jest cechą charakterystyczną ponowoczesności, odróżniającą ją od ery industrialnej, w której kluczową rolę odgrywała produkcja → rzeczy (Baudrillard 2007). Krążenie symulakrów (np. w postaci wszechobecnych reklam) wyznacza podstawowy kod komunikacji społeczeństwa konsumpcyjnego (Baudrillard 2006: 92).
Źródeł koncepcji Baudrillarda należy szukać w Platońskiej teorii złudzeń, semiologii Ferdinanda de Saussure’a (1857−1913) oraz teorii mediów Marshalla McLuhana (1911−1980; Huyssen 1995: 175–190). Przed Baudrillardem pojęcia symulakrum i pamięci były ze sobą ściśle związane za sprawą Arystotelesa (384–322 p.n.e.), który definiował → wspomnienie jako „mentalny obraz” (gr. phantasm, łac. simulacrum), co ustanowiło punkt wyjścia dla średniowiecznej refleksji nad pamięcią.
Sam Baudrillard wskazywał na liczne związki symulakrów z → dyskursem pamięci, opisując takie przykłady, jak: „bardziej prawdziwa od oryginału” kopia jaskini w Lascaux, mumia Ramzesa II wskazująca na nieobecność → przeszłości czy generowana retrospektywnie → historia, która funkcjonuje jako współczesny → mit (Baudrillard 2005: 57–63).
Wielu innych badaczy dostrzega znaczenie tego rodzaju znaków zastępujących rzeczywistość we współczesnym paradygmacie „przeżywania historii” (living history, → historia żywa; Samuel 1994: 196–202). Jako rodzaj symulakrów analizowane mogą być praktyki → rekonstrukcji historycznej (MacCalman, Pickering 2010), poświęcone tematyce historycznej parki rozrywki (Trouillot 1995: 141–153) czy nowoczesne → muzea (Samuel 1994: 196–202; Huyssen 1995: 13–23).
Marcin Napiórkowski
Hasła pokrewne: historia żywa, media, nowe media, rekonstrukcja
Bibliografia
Baudrillard J. (2005), Symulakry i symulacja, tłum. S. Królak, Warszawa: Sic!
Baudrillard J. (2006), Społeczeństwo konsumpcyjne. Jego mity i struktury, tłum. S. Królak, Warszawa: Sic!
Baudrillard J. (2007), Wymiana symboliczna i śmierć, tłum. S. Królak, Warszawa: Sic!
Huyssen A. (1995), Twilight Memories. Marking Time in a Culture of Amnesia, New York, London: Routledge.
MacCalman I., Pickering P.A. (2010), „From realism to the affective turn”, w: I. MacCalman, P.A. Pickering, Historical Reenactment. From Realism to the Affective Turn, New York: Palgrave Macmillan, s. 1–17.
Samuel R. (1994), Theatres of Memory, t. I: Past and Present in Contemporary Culture, London, New York: Verso.
Trouillot M.-R. (1995), Silencing the Past. Power and the Production of History, Boston: Beacon Press.
Marcin Napiórkowski, Symulakrum, w: Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. Magdalena Saryusz-Wolska, Robert Traba, współpraca: Joanna Kalicka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2014, s. 462-463.
