Wer kämpfte im Warschauer Aufstand 1944 und wer waren die Held:innen?
Gespräch mit Agnieszka Cubała
im Rahmen der Reihe
Der Warschauer Aufstand 1944 multiperspektivisch. Eine Spurensuche
Wann: 07. Oktober, 19 Uhr
Um eine Anmeldung wird gebeten: jakub.sawicki@cbh.pan.pl
Das Gespräch findet auf Polnisch statt und wird simultan ins Deutsche übersetzt.
Wie eindeutig können polnische Zivilist:innen von den Soldat:innen während des Aufstandes unterschieden werden? Welche Rolle spielte die zivile Bevölkerung während des Aufstands? Wie kommt es, dass obwohl, verglichen mit den polnischen Soldat:innen ca. 10 Mal mehr zivile Menschen gestorben sind, das Thema bis heute so wenig Aufmerksamkeit erfährt?
Diese und weitere Fragen werden wir mit Agnieszka Cubała besprechen, die mit ihrer diesjährigen Publikation Zwyczajni ʼ44. Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim [Die Gewöhnlichen ’44. Zivile Bevölkerung im Warschauer Aufstand], unsere Vorstellungsreihe „Der Warschauer Aufstand 1944 multiperspektivisch. Eine Spurensuche“, die wir mit der ersten umfangreichen Monographie über die Zivilbevölkerung aus der Feder Joanna Hansons begannen, gebührend abschließen wird.
In Zwyczajni ʼ44. Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim [Die Gewöhnlichen ’44. Zivile Bevölkerung im Warschauer Aufstand] weitet die langjährige Expertin des Warschauer Aufstandes die Perspektive auf die unterschiedlichen Schicksale und Überlebenstrategien mithilfe von 25 ausgewählten Personen. Darunter befindet sich Tomek, der versteckt in einem Schrank hörte, wie seine Eltern bestialisch umgebracht wurden. Doch es werden auch zahlreiche Schriftsteller, wie die Aufstandspoetin Anna Świrszczyńska, der spätere Literaturnobelpreisträger Czesław Miłosz oder der polnische James Dean der Literaturszene Marek Hłasko, wessen Blick auf die Welt von den traumatischen Erfahrungen eines Kindes inmitten des Aufstandes bestimmen sollte, vorgestellt. In dieser außergewöhnlichen Zusammenstellung befinden sich zudem Schauspielerinnen, Künstler und Wissenschaftler, wie der berühmte Philosophie- und Kunsthistoriker Prof. Władysław Tatarkiewicz. Unter den Sportlerinnen wird u. a. die Leichtathletin Jadwiga Wajsówna vorgestellt, die 1936 bei den Olympischen Spielen in Berlin eine Silbermedaille gewann.
„Ich nannte sie alle, ›die Gewöhnlichen ʼ44‹, da sie angesichts des Dramas in der Hauptstadt im Jahr 1944 als Zivilisten ebenbürtig waren,“ begründet die Autorin ihren Buchtitel. Dabei gliederte Agnieszka Cubała die Kapitel nicht entlang der Berufe oder des Alters der Zivilist:innen, sondern anhand der unterschiedlichen Haltungen und Strategien im Umgang der Warschauer:innen mit Extremsituationen während der 63 Tage 1944. Dies verleiht der sehr zugänglichen und assoziativ verfassten Zusammenstellung eine Universalität und analytische Tiefe, mit der sich die Erfahrungen der Polinnen und Polen von vor 80 Jahren mit denen der Bevölkerungen heutiger Kriege vergleichen lassen.
Agnieszka Cubała studierte an der SGH Warsaw School of Economics. Am Anfang stand ihre Magisterarbeit, die unter dem folgenden Titel erschienen ist: Ku wolności… Międzynarodowe, polityczne i psychologiczno-socjologiczne aspekty Powstania Warszawskiego [Der Weg zur Freiheit... Internationale, politische und psychologisch-soziologische Aspekte des Warschauer Aufstands]. Mit der breit angelegten Studie eröffnete sich für Agnieszka Cubała ein Arbeitsfeld, dem sie bis heute treu blieb. Es folgten nämlich über zehn weitere Titel, die sich mit den 63 Tagen des Aufstandes beschäftigten. Darunter Bestseller wie Miłość ʼ44 [Liebeʼ44], Kobiety ʼ44 [Frauen ʼ44], Artyści ʼ44 [Künstler ʼ44], Warszawskie dzieci ʼ44 [Warschauer Kinder ʼ44] oder Wolność ʼ44 [Freiheit ʼ44]. Für ihre unermüdliche populärwissenschaftliche Arbeit zum Warschauer Aufstand bekam sie bereits mehrere der bedeutendsten Preise und Auszeichnungen Polens verliehen.
#63Tage ist eine Veranstaltungsreihe verschiedener Kooperationspartner in Berlin. Sie wird vom Deutschen Polen-Institut Darmstadt und dem Deutsch-Polnischen Haus koordiniert. Die Kampagne sowie mehrere Veranstaltungen werden finanziell durch die Lotto-Stiftung Berlin gefördert.
Wir danken dem Bezirksamt Pankow für die Mitorganisation und dem Bezirksamt Mitte für die Möglichkeit den BVV-Saal im Rathaus Tiergarten nutzen zu dürfen.
PL
Kto walczył w Powstaniu Warszawskim w 1944 roku i kim byli jego bohaterowie?
rozmowa z Agnieszką Cubała
w ramach cyklu spotkań
"Powstanie Warszawskie 1944. W poszukiwaniu wieloperspektywiczności"
Miejsce: Sala BVV w Ratuszu Tiergarten
Mathilde-Jakob-Platz 1, 10551 Berlin
Czas: 27 września, godz. 19:00
Rozmowa odbędzie się w języku polskim i będzie tłumaczona symultanicznie na język niemiecki.
Prosimy o rejestrację: jakub.sawicki@cbh.pan.pl
Na ile możliwe jest jednoznaczne rozróżnienie walczących w postaniu żołnierek i żołnierzy od ludności cywilnej? Jaką rolę odegrała ludność cywilna w powstaniu? Jak doszło do tego, że – choć liczba zabitych w powstaniu cywilnych mieszkanek i mieszkańców miasta dziesięciokrotnie przewyższa liczbę żołnierzy, którzy stracili w nim życie – zagadnieniu losów tych pierwszych poświęcono do tej pory tak niewiele uwagi? Te i inne kwestie poruszymy w rozmowie z Agnieszką Cubałą, autorką wydanej w tym roku książki Zwyczajni ʼ44. Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim. Wydarzenie to będzie godnym zwieńczeniem cyklu spotkań autorskich pod tytułem „Powstanie Warszawskie 1944. W poszukiwaniu wieloperspektywiczności”, które rozpoczęliśmy omówieniem pierwszej obszernej monografii życia ludności cywilnej w okresie Powstania Warszawskiego pióra Joanny Hanson.
W Zwyczajni ʼ44. Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim długoletnia badaczka historii zrywu ilustruje różne losy jednostek i rozmaite przyjęte przez nie strategie przetrwania na przykładzie 25 wybranych biografii. Wśród prezentowanych postaci jest Tomek, który – ukryty w szafie – słyszy, jak bestialsko mordowani są jego rodzice, ale także liczni pisarze, jak Anna Świrszczyńska, zwana „poetką Powstania” czy późniejszy laureat Nagrody Nobla Czesław Miłosz, a także „James Dean polskiej literatury” Marek Hłasko, którego ocena otaczającej rzeczywistości nacechowana jest traumą wywołaną przez dramatyczne wydarzenia z okresu powstania, które stały się jego udziałem, gdy był jeszcze dzieckiem. Wśród tego nietypowego zestawienia życiorysów znalazły się także losy aktorek, artystów i naukowców, m. in. słynnego filozofa i historyka sztuki Władysława Tatarkiewicza. Środowisko sportowców reprezentuje zaś m. in. lekkoatletka Jadwiga Wajsówna, zdobywczyni srebrnego medalu na Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie w 1936 r.
„Wszystkich ich nazwałam Zwyczajnymi ‘44, by podkreślić, że wobec dramatu stolicy w 1944 r. byli równi – właśnie jako cywile” – tak uzasadnia Autorka tytuł swojej książki. Agnieszka Cubała nie usystematyzowała przy tym rozdziałów publikacji, za wyznacznik przyjmując wykonywany zawód czy też wiek danych przedstawicieli ludności cywilnej, ale posłużyła się kryterium postaw i strategii poszczególnych warszawianek i warszawiaków wobec niewyobrażalnie dramatycznych wydarzeń w ciągu owych 63 dni 1944 r. Metoda ta przydaje temu przystępnemu i skojarzonemu na zasadzie podobieństw zestawieniu uniwersalizmu i analitycznej głębi, dzięki czemu doświadczenia Polek i Polaków sprzed 80 lat można porównać z przeżyciami ludności czasów aktualnych konfliktów zbrojnych.
Agnieszka Cubała studiowała w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Zalążkiem jej badań nad dziejami Powstania Warszawskiego była jej praca magisterska wydana jako książka Ku wolności… Międzynarodowe, polityczne i psychologiczno-socjologiczne aspekty Powstania Warszawskiego. Tą obszerną rozprawą zainicjowała Agnieszka Cubała tematykę badawczą, której jest wierna do dziś. Po niej ukazało się ponad dziesięć kolejnych publikacji, podejmujących tematykę 63 dni powstania, wśród nich takie bestsellery, jak Miłość ʼ44, Kobiety ʼ44, Artyści ʼ44 , Warszawskie dzieci ʼ44 czy Wolność ʼ44. Za swoją niestrudzoną działalność popularyzującą tematykę powstania pisarka otrzymała wiele znaczących polskich nagród i odznaczeń.
Z Agnieszką Cubałą rozmawia Jakub K. Sawicki z CBH PAN.
W ramach kampanii #63Tage z okazji 80. rocznicy Powstania Warszawskiego Niemiecki Instytut Spraw Polskich w Darmstadt oraz Dom Polsko-Niemiecki koordynują wydarzenia organizowane przez różnych partnerów w Berlinie. Kampania i szereg wydarzeń są wspierane finansowo przez Fundację Lotto Berlin.
Chcielibyśmy podziękować Urzędowi Dzielnicy Pankow za współorganizację wydarzenia oraz Urzędowi Dzielnicy Mitte za możliwość korzystania z sali BVV w ratuszu Tiergarten.
