Baltic Energy and Cyber Security Forum

 

Am 17. Juni fand in der neuen polnischen Botschaft Unter den Linden in Berlin das Baltic Energy and Cyber Security Forum statt, das gemeinsam von der Polnischen Botschaft in Berlin, der Deutschen Energie-Agentur GmbH (dena) und dem Zentrum für Historische Forschung Berlin der Polnischen Akademie der Wissenschaften (CBH PAN) organisiert wurde.

 

Das Forum stand unter der Schirmherrschaft der Polnischen Botschaft in Berlin und wurde in den Veranstaltungskalender der polnischen EU-Ratspräsidentschaft aufgenommen. Mit Themen wie Energie- und Cybersicherheit wurden auf dem Forum auch die Prioritäten des polnischen Ratsvorsitzes aufgegriffen.

 

Die Ostseeregion bildete den geopolitischen Kontext für die auf dem Forum diskutierten Themen. Durch die in den letzten Monaten sich wiederholenden Sabotageakte gegen kritische Infrastruktur zur Beförderung von Gas, Strom und Telekommunikationsdaten sowie die zunehmende Zahl von Cyberangriffen auf Energieversorger wurden die oben erwähnten Sicherheitsbereiche zu den wichtigsten Herausforderungen. Zudem wächst der Bedarf, die Forschung zu solchen Themen zu befördern.

 

Am Forum nahmen rund 80 Expertinnen und Experten für Cyber- und Energiesicherheit aus Polen, Deutschland, den baltischen Staaten und anderen Ländern des Ostseeraums teil.

 

Jan Tombinski, der polnische Botschafter in Berlin, eröffnete die Veranstaltung mit den Worten: „Wir sehen, dass die Abhängigkeit von fossilen Brennstoffen als Waffe eingesetzt wird. Die nationalen Energiepolitiken haben daher Auswirkungen auf die Widerstandsfähigkeit der ganzen Region. Die Zusammenarbeit zwischen den Anrainerstaaten der Ostsee ist daher von entscheidender Bedeutung.“

 

 

 

 

Der Direktor des CBH PAN, Prof. Igor Kąkolewski, wies darauf hin, dass die ausländische Dependance der Polnischen Akademie der Wissenschaften in Berlin seit vielen Jahren als „wissenschaftliche Botschaft Polens“ in Deutschland fungiert, indem sie sowohl Kooperationsprojekte mit deutschen Partnern durchführt als auch die besten wissenschaftlichen Arbeiten zu den polnisch-deutschen Beziehungen auszeichnet und beim Aufbau solcher Kooperationen hilft.

 

Ein Beispiel für solche Aktivitäten war das Panel zur  Sicherheitsforschung und Cybersicherheit, initiiert und geleitet von Marcin Fronia vom CBH PAN. An ihm nahmen eingeladene Vertreterinnen und Vertreter der Deutschen Forschungsgemeinschaft (DFG), Wissenschaftler:innen der renommierten Forschungseinrichtung Helmholtz-Zentrum für Informationssicherheit (CISPA) und Vertreter:innen von Forschungsteams wie Unternehmen, die an einer Zusammenarbeit bei zukünftigen Projekten interessiert sind. Ziel war es, einen Raum zu schaffen, um die aktuellen Richtungen der Cybersicherheitsforschung im Hinblick auf praktische Anwendungen zu diskutieren und anschließend Projektpartnerschaften für größere internationale Forschungskonsortien zu bilden, die infolgedessen Projektanträge bei Programmen wie Horizon Europe, dem Europäischen Verteidigungsfonds oder der DFG einreichen können.

DENA-Geschäftsführerin Kristina Haverkamp sagte auf dem Forum: „Es ist klar, dass kein Land diese Herausforderungen allein bewältigen kann. Um einen wirksamen Schutz kritischer Energieinfrastrukturen zu gewährleisten, ist eine stärkere regionale und europäische Koordinierung erforderlich.“

 

An der von Botschafter Jan Tombinski moderierten Expertenrunde nahmen Marika Linntam, Botschafterin Estlands in Deutschland, Dr. Jasper Wieck, Abteilungsleiter Politik im Bundesministerium der Verteidigung, Zbigniew Muszyński, Direktor des polnischen Regierungszentrums für Sicherheit (RCB), und Nemunas Biknius, CEO des litauischen Netzbetreibers Amber Grid, teil. Die Expertinnen und Experten erörterten die aktuelle Sicherheitslage im Ostseeraum und verwiesen dabei auf konventionelle und hybride Bedrohungen durch die russische Marine wie die Schattenflotte. Diskutiert wurden wirksame Gegenstrategien, darunter eine Verstärkung der Präsenz sowie die Notwendigkeit, die Zusammenarbeit zwischen den EU-Ländern, den nationalen Sicherheitsbehörden und Energieunternehmen zu stärken.

 

Bei einem Roundtable diskutierten 40 Vertreterinnen und Vertreter aus Wirtschaft, Politik und Think Tanks darüber, wie regionale Formen der Zusammenarbeit zu einer effizienteren Nutzung von Ressourcen und einer besseren Koordination zwischen staatlichen und privaten Akteuren beitragen können.

 

Marcus Hicken, Beauftragter für Energiefragen, Klima und Sicherheit im Auswärtigen Amt, fasste die Diskussion folgendermaßen zusammen: „Dieses Format hat gezeigt, wie wichtig der Austausch zwischen unseren Nachbarn ist. Wir sollten es fortsetzen und vertiefen, um an der Schnittstelle von Energie und Militär zusammenarbeiten zu können. Das Polnisch-Deutsche Energiewendeforum in Warschau im November dieses Jahres und der Nordseegipfel im Januar 2026 werden weitere Meilensteine in dieser Hinsicht sein.“

 

Am Forum nahmen auch hochrangige Vertreterinnen und Vertreter der deutsch-polnischen Beziehungen, Direktorinnen und Direktoren polnischer Ministerien wie strategischer Unternehmen (Orlen, PGE Baltica) und Expert:innen für Energie- und Cybersicherheit teil.

 

Der Beitrag von CBH PAN zur Organisation des Forums wurde dank der Finanzierung durch das Programm Offene Wissenschaft (Program Otwarta Nauka) im Rahmen der Förderung zur Weiterverbreitung der Wissenschaft (Dofinansowania Upowszechniania Nauki, DUN) ermöglicht.

 

 

W dniu 17 czerwca, w nowej siedzibie Ambasady RP przy Unter den Linden w Berlinie, odbyło sie Baltic Energy and Cyber Security Forum, zorganizowane wspólnie przez Centrum Badań Historycznych PAN, Ambasadę RP w Berlinie oraz Niemiecką Agencę Energii DENA.

 

Forum zostało wpisane przez Ambasadę RP w kalendarz wydarzeń w ramach polskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej i objęte jej patronatem. Tematyka Forum wpisała się również w priorytety polskiej prezydencji, takie jak bezpieczeństwo energetyczne oraz cyberbezpieczeństwo.

 

Kontekstem geopolitycznym dla zagadnień omawianych podczas Forum stał się region Morza Bałtyckiego. Powtarzające się od miesięcy akty sabotażu infrastruktury krytycznej do przesyłu gazu, energii, danych telekomunikacyjnych oraz rosnąca liczba cyberataków na dostawców energii sprawiają, że kwestia ta stała się jednym z najbardziej kluczowych problemów bezpieczeństwa. Rośnie również konieczność rozwoju prac badawczych w tych obszarach.

 

W Forum wzięło udział około 80 ekspertów ds. cyberbezpieczeństwa i energii z Polski, Niemiec, krajów bałtyckich i innych krajów regionu Morza Bałtyckiego.

 

Wydarzenie otworzył Ambasador Polski w Berlinie Jan Tombiński, zaznaczając, iż "widzimy, że uzależnienie od paliw kopalnych jest wykorzystywane jako broń. Krajowa polityka energetyczna ma zatem wpływ na odporność całego regionu. Współpraca między krajami położonymi nad Morzem Bałtyckim ma zatem zasadnicze znaczenie”.

 

Prof. Igor Kąkolewski, dyrektor CBH PAN w Berlinie zwrócił uwagę na to, iż placówka zagraniczna PAN w Berlinie od lat pełni rolę “naukowej ambasady Polski” w Niemczech, angażując się w zarówno w projekty współpracy z partnerami niemieckimi, nagradzając najlepsze prace naukowe o stosunkach polsko-niemieckich, jak i pomagając nawiązywać tego rodzaju współpracę.

 

 

 

 

Przykładem takich działań była część poświęcona badaniom and cyberbezpieczeńswem, którą zainicjował oraz którą kierował Marcin Fronia z CBH PAN w Berlinie. Brali w niej udział zarówno zaproszeni przedstawiciele DFG (Deutsche Forschungsgemeinschaft, nawiększej niemieckiej instytucji finansującej nowatorskie badania naukowe, niemiecki partner instytucjonalny Fundacji na rzecz Nauki Polskiej), badacze z renomowanego ośrodka badawczego CISPA (Helmholtz Center for Information Security), przedstawiciele zespołów badawczych oraz firm zainteresowanych współpracą wdrożeniową. Celem było stworzenie przestrzeni do dyskusji nad aktualnymi kierunkami badań nad cyberbezpieczeństwem w wymiarze praktycznych zastosowań, a następnie dla tworzenia partnerstw projektowych do większych, międzynarodowych konsorcjów badawczych, zdolnych składać wnioski projektowe do takich programów jak Horyzont Europa, European Defence Fund czy DFG.

 

Dyrektor zarządzający DENA, Kristina Haverkamp powiedziała podczas Forum: "Oczywiste jest, że żaden kraj nie jest w stanie samodzielnie sprostać tym wyzwaniom. Potrzebna jest silniejsza koordynacja regionalna i europejska, aby zapewnić skuteczną ochronę krytycznej infrastruktury energetycznej”.

 

W panelu eksperckim, moderowanym przez Ambasadora Jana Tombińskiego brali udział Marika Linntam, Ambasador Estonii w Niemczech, dr Jasper Wieck, Dyrektor Departamentu Politycznego w Federalnym Ministerstwie Obrony Niemiec, Zbigniew Muszyński, Dyrektor Polskiego Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB) oraz Nemunas Biknius, Prezes Zarządu litewskiego operatora sieci przesyłowych Amber Grid. Eksperci omówili aktualną sytuację bezpieczeństwa w regionie Morza Bałtyckiego, odnosząc się do konwencjonalnych i hybrydowych zagrożeń ze strony rosyjskiej marynarki wojennej i Floty Cieni. Dyskutowano o skutecznych strategiach przeciwdziałania, m.in. o zwiększonej obecności NATO, a także o potrzebie wzmocnienia współpracy między państwami UE oraz między krajowymi organami bezpieczeństwa a przedsiębiorstwami energetycznymi.

 

Podczas okrągłego stołu 40 przedstawicieli przemysłu, polityki i ośrodków analitycznych dyskutowało o tym, w jaki sposób regionalne formy współpracy mogą przyczynić się do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów i lepszej koordynacji między podmiotami państwowymi i prywatnymi.

 

Marcus Hicken, komisarz ds. zagranicznej polityki energetycznej, klimatu i bezpieczeństwa w Federalnym Ministerstwie Spraw Zagranicznych Niemiec, podsumował tę dyskusję: "Ten format pokazał, jak ważna jest wymiana między naszymi sąsiadami. Powinniśmy kontynuować i pogłębiać ten format, aby móc współpracować na styku energii i wojska. Polsko-Niemieckie Forum Transformacji Energetycznej w Warszawie w listopadzie tego roku oraz Szczyt Morza Północnego w styczniu 2026 r. będą stanowić kolejne kroki milowe w tym zakresie".

 

W Forum wzięli udział również przedstawiciele wysokiego szczebla stosunków polsko-niemieckich, dyrektorzy polskich ministerstw, dyrektorzy spółek strategicznych (Orlen, PGE Baltica) oraz eksperci od bezpieczeństwa energetycznego i cyberbezpieczeństwa.

Wkład CBH PAN w organizację Forum był możliwy dzięki dofinansowaniu ze środków Programu Otwarta Nauka w ramach Dofinansowania Upowszechniania Nauki (DUN).

Raport przygotował: Marcin Fronia (CBH PAN)

 

Tuesday, June 17th, 2025                                

8:30 – 16:00
Embassy of the Republic of Poland      

Unter den Linden 70-72, 10117 Berlin

You can register here.

 

08:30 – 9:00 Registration and coffee

9:00 – 9:15 Welcoming remarks
Jan Tombiński - Chargé d'affaires a. i., Embassy of the Republic of Poland to Germany
Kristina Haverkamp - Managing Director, German Energy Agency  
Prof. Igor Kąkolewski - Director, Centre for Historical Research, Polish Academy of Sciences in Berlin

9:15 – 9:35  Keynote
Dr. Bernhard Kotsch - Secretary of State – Federal Foreign Office, Germany (tbc)

9:35 –11:00  Panel Discussion: energy infrastructure and cyber defense cooperation
Nemunas Biknius – CEO Amber Grid
Marika Linntam - Ambassador of Estonia to Germany
Zbigniew Muszyński, Head of the Government Centre for Security, Poland
Dr. Jasper Wieck – Director-General Security and Defence Policy, Federal Ministry of Defense, Germany

11:00 – 11:30 Coffee break

11:30 – 13:00 Parallel sessions

13:00 – 14:00 Networking lunch

* due to the limited number of seats, participation by invitation only